Artykuł A.Szczygielska, A.Gołąb pt."Jak wybrać dobre przedszkole?"
Wiek przedszkolny jest bardzo ważnym etapem w życiu dziecka. Staje się ono coraz bardziej samodzielne, nabywa wiele nowych umiejętności, nawiązuje pierwsze trwałe przyjaźnie z innymi dziećmi, uczy się reguł życia społecznego. Niebagatelną rolę w tym okresie życia dziecka odgrywa przedszkole, w którym dziecko zazwyczaj spędza znaczną część dnia i zdobywa pierwsze " pozadomowe" doświadczenia. Przedszkole powinno być miejscem, w którym dziecko czuje się bezpiecznie, gdyż panuje tam ciepła serdeczna atmosfera, dziecko ma zaufanie do opiekujących się nim dorosłych, może bez przeszkód zwrócić się do nich ze swymi problemami, przytulić się, gdy tego potrzebuje. Dobre przedszkole troszczy się o całościowy rozwój dziecka, stara się podążać za jego potrzebami, podsyca naturalną u dzieci potrzebę poznawania otaczającego je świata. Przedszkole powinno stwarzać warunki do rozwijania samodzielności, kreatywności, budowania pozytywnego obrazu własnej osoby. Dobre przedszkole to nie takie, w którym przede wszystkim realizuje się program przeładowany "wszechstronnie rozwijającymi zajęciami" lecz takie, które dba także o rozwój emocjonalny i społeczny dziecka.
Wychowawca - przyjaciel dziecka
Przy wyborze przedszkola warto poznać wychowawców dziecka, gdyż od ich działań, w dużej mierze, zależy to, jak dziecko czuje się w przedszkolu i jak wykorzystuje swój potencjał rozwojowy. Wychowawcami powinny być osoby, które lubią dzieci i potrafią nawiązywać z nimi autentyczny kontakt oparty na zasadzie wzajemnego szacunku i akceptacji. Nauczyciel powinien być przede wszystkim przyjacielem dla dziecka, dbać o jego uczucia i go tego samego w stosunku do drugiego człowieka. Powinien pomagać dzieciom rozwiązywać konflikty i pokonywać codzienne trudności. Ważne jest także, aby wychowawca uczył dzieci przestrzegania norm życia społecznego, potrafił wyznaczać dzieciom jasne i zrozumiałe dla nich granice w stanowczy lecz nie raniący godności sposób. Niestety, w dużej grupie, gdy na jednego nauczyciela przypada powyżej 10 przedszkolaków, trudno jest o indywidualne podejście do dziecka i dokładne poznanie jego potrzeb. Dlatego przy wyborze przedszkola istotnym czynnikiem powinna być ilość dzieci w grupie. Należy zwrócić także uwagę na to jak wychowawcy odnoszą się do przedszkolaków oraz jak one zachowują się w kontakcie z wychowawcami czy są śmiałe, swobodne czy też podchodzą do wychowawcy z dużą rezerwą lub wręcz strachem. Ważne jest aby przed zapisem dziecka do przedszkola rodzice mieli możliwość dłuższej rozmowy z nauczycielami i poobserwowania ich pracy z dziećmi. Warto zwrócić wtedy uwagę lub zapytać się wychowawcy jak radzi sobie z konfliktami między dziećmi. Możemy w ten sposób dowiedzieć się czy nauczyciel potrafi uczyć dzieci rozwiązywania trudnych sytuacji, negocjacji konfliktów czy też z góry rozsądza kto ma rację, poucza, nie dając możliwości wypowiedzenia się skłóconym dzieciom i poszukiwania wspólnego rozwiązania. Dobrym znakiem jest organizowanie przez przedszkole zajęć adaptacyjnych, podczas których mogą być obecni rodzice oraz możliwość obecności rodziców w pierwszym okresie uczęszczania dziecka do przedszkola. Przy wyborze przedszkola należy zwrócić uwagę na to jak wyglądają kontakty między rodzicami a wychowawcami. Najlepiej jest gdy są one mało sformalizowane, oparte na zasadzie partnerstwa i wzajemnego zaufania, gdy istnieje dialog i współpraca między nauczycielem a rodzicem w działaniach dla dobra dziecka. Wychowawca powinien znaleźć czas na spokojną rozmowę z rodzicem w komfortowych dla obu stron warunkach. Niedopuszczalne są sytuacje gdy nauczyciel przekazuje swe spostrzeżenia, czy zalecenia przy dziecku lub w obecności innych rodziców.
Równowaga między nauką a zabawą
Dobre przedszkole powinno charakteryzować się elastycznym podejściem do realizowania programu. Duża ilość zajęć zorganizowanych wprowadza zbędny pośpiech, przeciążenie układu nerwowego, pozostawia dzieciom za mało czasu na swobodną zabawę. Dzieciństwo powinno być czasem radosnej, spontanicznej zabawy, gdyż jest ona, o czym się często zapomina, najważniejszą dla prawidłowego rozwoju dziecka aktywnością. Poprzez zabawę dzieci poznają zastosowanie różnych przedmiotów, uczą się różnych ról społecznych i współpracy z rówieśnikami, poznają swoje mocne i słabe strony, mogą odreagować przeżywane problemy, rozwijają wyobraźnię i kreatywność. Ważne jest aby wychowawcy uważnie obserwowali zabawy dzieci, w razie potrzeby podrzucali pomysły wzbogacające zabawę, pomagali dzieciom rozwiązać pojawiające się konflikty i trudności, pomagali nieśmiałym przedszkolakom nawiązywać kontakty z rówieśnikami. Rytm codziennego przedszkolnego życia powinien być stabilny aby dzieci wiedziały co je czeka każdego dnia - jest to bardzo ważne ze względu na poczucie bezpieczeństwa dziecka, częste zmiany są dla dzieci stresujące. Jeśli chodzi o zajęcia zorganizowane to najlepiej jest gdy odbywają się w podgrupach, wplecione są w tok zabawy, gdy wiedzę dzieci poznają nie w formie wykładu lecz przez doświadczenie. W dobrym przedszkolu zajęcia są dostosowane do indywidualnych możliwości i potrzeb dziecka, ich celem jest pobudzanie myślenia i kreatywności, zaspakajanie dziecięcej ciekawości otaczającego je świata. Oglądając przedszkole warto zwrócić uwagę na prace plastyczne dzieci, czy są różnorodne, twórcze czy też według jednego schematu, czy są wystawiane prace wszystkich dzieci, czy tylko tych najzdolniejszych.
Jedzenie, odpoczynek i zabawy na świeżym powietrzu
Nadmierna koncentracja na temacie jedzenia często paradoksalnie powoduje utratę apetytu u dzieci. Dlatego też duża ilość posiłków nie powinna być istotnym kryterium przy wyborze przedszkola. Ważne jest natomiast aby dzieci nie były zmuszane do jedzenia, co niestety jest praktyką w wielu przedszkolach. Dlatego warto zapytać wychowawców co robią jeśli dziecko nie chce czegoś zjeść. Sygnałem ostrzegawczym powinny być odpowiedzi o namawianiu, nakłanianiu i dokarmianiu, gdyż w praktyce oznacza to często zmuszanie do jedzenia. Chciałabym podkreślić, że jest to dla dzieci źródłem wielu stresów, niechęci do przedszkola, a nawet reakcji nerwicowych prowadzących w przyszłości do zaburzeń jedzenia takich jak bulimia czy anoreksja. Nie można wymuszać na dzieciach zaspokajania potrzeb fizjologicznych. Taką potrzebą jest także sen. W przedszkolu nie powinno być obowiązkowego leżakowania dla wszystkich dzieci, lecz jedynie możliwość odpoczynku, wyciszenia się dla chętnych. Ważne jest aby dzieci miały zapewnioną możliwość ruchu i spontanicznej zabawy na świeżym powietrzu. Warto natomiast zwrócić uwagę na to czy dziećmi opiekuje się wystarczająca ilość osób, czy przedszkolaki są swobodne i radosne, czy mogą korzystać ze wszystkich dostępnych sprzętów, czy w razie konfliktu z rówieśnikami lub złego nastroju mogą liczyć na pomoc i wsparcie ze strony nauczycielek.
Różne modele wychowania w przedszkolach
Na szczęście minęły już czasy panowania w Polsce "jedynego słusznego" modelu wychowania przedszkolnego. Oprócz typowych przedszkoli publicznych i prywatnych, które stosują ten sam model wychowania można znaleźć przedszkola, które czerpią z innych trendów pedagogicznych i z dorobku psychologii dziecka bardziej dostosowane do współczesnych standardów zachodnioeuropejskich i amerykańskich. Warto więc być otwartym na miejsca proponujące odmienne od najczęściej spotykanych w Polsce rozwiązania organizacyjne dotyczące planu dnia, podziału na grupy czy kwestii posiłków. Dla wielu dzieci bardzo korzystna jest na przykład możliwość przynoszenia drugiego śniadania z domu; dostają jedzenie, które lubią, w odpowiedniej dla siebie ilości, jest to też dobre rozwiązanie dla dzieci uczulonych na różne pokarmy. Dobrze jest także gdy w jednej grupie mogą przebywać dzieci w różnym wieku. Dzięki temu młodsze dzieci nabywają nowe umiejętności bawiąc się ze starszymi kolegami, starsze natomiast mają sposobność uczenia się opiekuńczości i tolerancji. W mieszanych wiekowo grupach rodzeństwa przebywają razem, przez co czują się bezpiecznie. Przebywanie wśród dzieci w różnym wieku, z różnych kultur czy dzieci niepełnosprawnych, sprawia, że dziecko ma więcej doświadczeń społecznych i bogatszy obraz świata, uczy się poszanowania inności. Tak więc przy wyborze przedszkola warto zastanowić się jaki styl wychowania najbardziej odpowiada nam - rodzicom i poszukać odpowiedniego miejsca.
Podsumowując, dobre przedszkole to takie, w którym:
- ważny jest emocjonalny, społeczny i intelektualny rozwój dziecka
- panuje serdeczna, pozbawiona cech instytucjonalnych atmosfera
- dzieci są swobodne, radosne, z chęcią chodzą do przedszkola
- wychowawcy traktują dzieci w zindywidualizowany, przyjacielski sposób, zwracają uwagę na relacje między dzieć· mi, pomagają w rozwiązywaniu konfliktów, uczą przestrzegania norm społecznych
- rodzice mają sposobność· poznania nauczyciela, darzą go zaufaniem, ich relacje są partnerskie
- grupy nie są liczne, na jednego wychowawcę przypada nie więcej niż 10 dzieci
- dzieci mają dużo czasu na swobodną zabawę
- program przedszkola nie jest przeładowany, zajęcia odbywają się w podgrupach i są dostosowane do indywidualnych potrzeb i możliwości dzieci, ich celem jest pobudzanie myślenia i kreatywności
- dzieci nie są zmuszane do jedzenia ani do leżakowania.